Pompa ciepła w źle ocieplonym domu: dlaczego rachunek nie spada?

Możesz kupić najdroższą pompę ciepła na rynku, a rachunek za ogrzewanie prawie się nie zmieni. O koszcie ogrzewania decyduje nie sama pompa, tylko to, jak szybko Twój dom traci ciepło. Dobrze ocieplony dom o powierzchni około 150 m2 potrzebuje mniej więcej 3,5 do 4,5 tys. kWh prądu rocznie na ogrzewanie. Ten sam metraż przy słabej izolacji potrafi zużyć nawet o połowę więcej.

Handlowiec OZE zwykle Ci tego nie powie, bo jego zadaniem jest sprzedać urządzenie, a nie ocenić Twój budynek. Poniżej tłumaczę, skąd bierze się ta różnica, jak sprawdzić, w którym miejscu jest Twój dom, i co zrobić najpierw, jeśli budżet nie wystarcza na wszystko naraz.

Dlaczego to budynek, a nie pompa, decyduje o rachunku

Pompa ciepła nie produkuje ciepła z niczego. Musi dostarczyć budynkowi dokładnie tyle energii, ile ten budynek traci przez ściany, dach, okna i wentylację. Im szybciej dom się wychładza, tym więcej pompa musi wyprodukować i tym wyższy jest rachunek.

Wyobraź sobie dwa identyczne domy obok siebie. Ta sama powierzchnia, ta sama rodzina, ta sama pompa ciepła. W jednym strop jest ocieplony 30 cm wełny, w drugim zostało 5 cm z lat osiemdziesiątych. Po sezonie grzewczym różnica na rachunku potrafi sięgnąć połowy kwoty.

To nie przez pompę rachunki rosną, tylko przez budynek. Pompa jest tylko narzędziem, które produkuje ciepło. Jeśli dom nie trzyma temperatury, narzędzie musi pracować dłużej i ciężej.

Dlatego mówię klientom rzecz, która brzmi wbrew mojemu interesowi: jeśli Twój dom jest w kiepskim stanie, pieniądze wydane najpierw na ocieplenie zwrócą się szybciej niż te same pieniądze wydane na droższy model pompy.

Ile prądu zużywa pompa ciepła w domu 150 m2?

W dobrze ocieplonym domu o powierzchni około 150 m2 pompa ciepła zużywa orientacyjnie 3,5 do 4,5 tys. kWh prądu rocznie na samo ogrzewanie. Przy słabej izolacji to samo ogrzewanie potrafi pochłonąć nawet o połowę więcej.

Poniżej orientacyjne przedziały dla domu o tej powierzchni. Traktuj je jako punkt odniesienia, a nie wycenę: realne zużycie zależy od standardu budynku, temperatury, jaką lubisz w domu, i sposobu, w jaki dom jest używany.

Wartości orientacyjne, zależą od standardu budynku, sposobu użytkowania i przebiegu sezonu grzewczego.

Co to jest zapotrzebowanie budynku na ciepło

Zapotrzebowanie na ciepło to ilość energii, jakiej budynek potrzebuje w ciągu roku, żeby utrzymać w środku temperaturę. Podaje się je w kilowatogodzinach na metr kwadratowy rocznie (kWh/m2/rok) i to ta liczba, a nie metraż, mówi, jak drogi w utrzymaniu jest dom.

Dwa domy o tej samej powierzchni mogą mieć zupełnie inne zapotrzebowanie. Decyduje o tym kilka rzeczy naraz:

• Izolacja przegród, czyli ocieplenie ścian, stropu lub dachu i podłogi na gruncie. To zwykle największa pozycja.
• Okna i drzwi, a dokładniej ich szczelność i to, ile ciepła przepuszczają.
• Mostki termiczne, czyli miejsca, w których ciepło ucieka szybciej niż przez resztę ściany. Najczęściej balkony, nadproża i wieńce.
• Wentylacja. W domu z wentylacją grawitacyjną razem z zużytym powietrzem ucieka też ciepło, za które zapłaciłeś.

Tej liczby nie da się rzetelnie oszacować przez telefon ani z samego metrażu. Wylicza się ją na podstawie tego, z czego zbudowany jest konkretny dom.

Czy trzeba ocieplić dom przed montażem pompy ciepła?

Nie zawsze, ale zawsze trzeba policzyć zapotrzebowanie budynku, zanim dobierze się moc pompy. Bez tych obliczeń dobór pompy to loteria, a nie inwestycja.

Są domy, w których pompa ciepła zadziała dobrze bez żadnych dodatkowych prac. Są też takie, w których montaż pompy przed ociepleniem oznacza kupienie urządzenia o zawyżonej mocy, a potem płacenie za tę moc przez kolejnych kilkanaście lat.

Dlatego u siebie robię to w tej kolejności: najpierw sprawdzam ocieplenie i liczę zapotrzebowanie domu na ciepło, dopiero potem dobieram moc pompy. To dłuższa droga i czasem kończy się tym, że mówię komuś, żeby na razie nie kupował pompy. Wolę to niż klienta, który po pierwszej zimie dzwoni z pretensją o rachunek.

Co się dzieje, gdy pompa jest dobrana do złego budynku

Najczęstszy scenariusz wygląda tak: ktoś dobiera pompę pod dom w obecnym, słabym stanie, więc urządzenie musi być mocne. Po dwóch latach właściciel ociepla dom, bo trafia się dofinansowanie. Zapotrzebowanie spada o jedną trzecią, a pompa nagle jest za duża.

Za duża pompa nie jest bezpieczna dla portfela z dwóch powodów:

• Taktowanie, czyli częste włączanie i wyłączanie się urządzenia. Pompa rozpędza się, szybko dogrzewa budynek i wyłącza, zamiast pracować spokojnie i długo. Skraca to jej żywotność i podnosi zużycie.
• Wyższy koszt zakupu, którego już nie odzyskasz. Za każdy dodatkowy kilowat mocy zapłaciłeś przy montażu.

Odwrotny błąd, czyli pompa za słaba, kończy się dogrzewaniem grzałką elektryczną w najzimniejsze dni, a to najdroższy sposób ogrzewania, jaki masz w domu.

Od czego zacząć, jeśli budżet nie starcza na wszystko

Rzadko kto robi termomodernizację i pompę ciepła w tym samym roku. Jeśli musisz wybierać, kolejność zwykle wygląda tak, że zaczyna się od tego, co daje największy efekt za najmniejsze pieniądze.

1. Strop lub dach. Ciepłe powietrze idzie do góry, więc to zwykle miejsce największych strat, a ocieplenie stropu nad ostatnią kondygnacją jest jedną z tańszych prac.
2. Ściany zewnętrzne. Największa powierzchnia w całym budynku, więc i największy potencjał, ale też wyraźnie wyższy koszt.
3. Okna i drzwi. Wymiana ma sens szczególnie tam, gdzie została stara stolarka, przez którą wyraźnie wieje.
4. Wentylacja. Ostatni krok, ale w szczelnym domu robi różnicę i pilnuje jakości powietrza.

Przy każdym z tych kroków warto sprawdzić aktualne programy dofinansowań. Ich warunki i kwoty zmieniają się z naboru na nabór, dlatego zawsze weryfikuję je na moment rozmowy, a nie na podstawie tego, co obowiązywało rok temu.

Pompa ciepła a moc przyłączeniowa i fotowoltaika

Jest jeszcze jedna rzecz, o której warto pomyśleć przed montażem. Pompa ciepła to jedno z najbardziej prądożernych urządzeń w domu, a razem z fotowoltaiką, klimatyzacją i ładowarką do auta potrafi wyczerpać limit Twojego przyłącza. Ten limit nazywa się mocą przyłączeniową i opisałem go osobno w artykule o tym, czym jest moc przyłączeniowa i jak sprawdzić swoją.

Fotowoltaika obniża koszt pracy pompy, ale robi to głównie poza sezonem grzewczym, bo najwięcej prądu produkuje latem, a pompa najwięcej go potrzebuje zimą. To nie znaczy, że jedno nie ma sensu bez drugiego. Znaczy tylko tyle, że tych dwóch rzeczy nie należy liczyć tak, jakby idealnie się pokrywały.

Najczęstsze pytania

Zobacz też nasze realizacje, żeby sprawdzić, jak takie instalacje wyglądają w praktyce.